اوراق مشارکت اوراق بهادار با نام یا بی نامی است که به قیمت اسمی مشخص برای مدتمعین و برای تامین بخشی از منابع مالی مورد نیاز طرحهای عمرانی انتفاعی دولت یابرای تامین منابع مالی مورد نیاز جهت ایجاد، تکمیل و توسعه طرح های سود آور تولیدی،ساختمانی و خدماتی منتشر می شود و به سرمایه گذارانی که قصد مشارکت در اجرای طرحهای یاد شده را دارند از طریق عرضه عمومی واگذار می شود.

اوراق مشارکت درعلم اقتصاد

اوراق مشارکت در اصطلاح علم اقتصاد، از اوراق بهادار است که توسط دولت، شهرداری، شرکت‌های دولتی و خصوصی، برای تأمین اعتبار طرح‌های عمرانی در کشور، منتشر می‌گردد.

  تهیه  :

دستورالعمل اجرایی و مقررات ناظر بر انتشار اوراق مشارکت بر عهده بانک مرکزی است

طبق دستورالعمل بانک مرکزی، اوراق مشارکت اوراق بهاداری هستند که با مجوز بانک مرکزی برای تأمین بخشی از منابع مالی مورد نیاز، طرح‌های سودآور تولیدی و خدماتی(به استثنای امور بازرگانی) در چارچوب عقد مشارکت مدنی، توسط سازمان جاری منتشر می‌شود

در هر ورقه مشارکت میزان سهم دارنده آن مشخص شده‌است

مقایسه اوراق مشارکت بااوراق قرضه

 اوراق مشاركت برای طرح یا طرحهایی مشخص منتشر می شود حال آنكه در مورد اوراق قرضه چنین الزامی وجود ندارد.

 به اوراق مشاركت سودی به عنوان علی الحساب به نرخ معین تعلق می گیرد و سود قطعی آن در پایان طرح و یا در سررسید اوراق مشاركت از محل سود قطعی طرح تعیین و مابه التفاوت پرداخت می شود ،در صورتی كه در اوراق قرضه اعطای چنین سودی معمول نیست.۵ناشران

اوراق مشاركت باید در مقاطعی از زمان وضعیت مالی و عملكرد اجرای طرح موضوع اوراق مشاركت را گزارش كنند.

 بازپرداخت اصل و پرداخت سود علی الحساب اوراق مشاركت حسب مورد توسط دولت (در مورد اوراق مشاركت طرح های عمرانی) یا توسط بانك عامل (در مورد سایر انواع مشاركت)تضمین می شود و به این ترتیب خطر نكول در مورد هیچ یك از انواع آن وجود ندارد،در حالی كه این خطر در مورد اوراق قرضه شركتها وجود دارد.

 به بیان  ساده می توانیم بگوییم که دراوراق مشارکت حتما باید نوع طرح مشخص باشدوسودی به صورت علی الحساب باید پرداخت شودوسود قطعی پس ازکسرمالیات پرداخت شود,اما دراوراق قرضه احتیاجی نیست که نوع طرح مشخص باشدوسرمایه پذیراختیارداردبا وجه هرکاری انجام دهدوسرمایه گذارمتناسب با قیمت رسمی ونرخ سودمعین سود دریافت می کندودرقانون بانکداری بدون ربا(درکشورما)اشاره ای به انتشاران نشده است

یکی دیگراز تفاوت اوراق مشارکت و اوراق قرضه این است که

 در اوراق مشارکت وجوه دریافتی حتما باید در طرح‌های مشخص تولیدی، عمرانی، یا خدمات به کار گرفته شود، اما در اوراق قرضه برای وام گیرنده محدودیت خاصی ایجاد نمی‌گردد.انتشار اوراق مشارکت از جمله سیاستهای انقباضی پولی است.که گاهی ممکن است نتیجه معکوس داشته و باعث افزایش نقدینگی شود(استرداد اوراق به بانکها بعد از مدت کوتاهی توسط خریداران)

انواع اوراق مشارکت

 اوراق مشارکت درقوانین طبقه بندی خاصی نشده اما بر اساس نوع طرهای ناشران آنها می توان طبقه بندی زیر را انجام دهیم.

  اوراق مشارکت دولت

  اوراق مشارکت شرکتها و سایر موسسات دولتی

  اوراق مشارکت بانک مرکزی

 اوراق مشارکت دولت :

 جهت تامین منابع مالی طرح های عمرانی انتفاعی دولت صادر شده میزان آن در بودجه تعیین شده و وزارت امور اقتصادی و دارائی تضمین کننده بازپرداخت اصل و سود علی الحساب و سود تحقق یافته است.

اوراق مشارکت شرکتها دولتی و سایر موسسات :

 در تمامی این موسسات اولا" اوراق مشارکت برای طرحهایی غیر از طرحهای عمرانی و انتفاعی دولت است و شامل طرحهای دولتی ساختمانی خدماتی سودآور می باشد. ثانیا" مجوز آنها توسط بانک مرکزی صادر خواهد شد. ثالثا" ناشر مکلف است بازپرداخت اصل و سود اوراق را تعهد کند و وسایل لازم برای تضمین بازپرداخت اصل و سود قطعی به اوراق در اختیار بانک عامل قرار می گیرد.

اوراق مشارکت بانک مرکزی :

 براساس مواد 91 و 93 قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی به بانک مرکزی اجازه داده شده با تصویب شورای پول و اعتبار اقدام به انتشار این اوراق نموده به شرط عدم مغایرت با قانون عملیات بانکی بدون ربا, بانک مرکزی می تواند اقدام انتشار اوراق مشارکت نماید. 

ضوابط در مورداوراق مشارکت :

اوراق مشارکت بی نام و قابل انتقال به غیر بودهو دارنده اوراق مالک آن شناخته می شود
در مقاطع معین از بابت سود سرمایهگذاری در طرح های موضوع اوراق مشارکت به تناسب مبلغ اسمی هر ورقه مشارکت بهدارندگان اوراق سود علی الحساب تعلق می گیرد. نرخ سود علی الحساب اوراق مشارکت ومقاطع پرداخت آن در شرایط انتشار اوراق درج و براساس شماره کوپنهای ضمیمه اصل اوراقدر شعب فروشنده به دارندگان آن پرداخت می شود. کوپنها در هنگام دریافت سود توسطشعبه از اصل اوراق جدا می شود. درصورت جدا شدن کوپن، جهت پرداخت سود علی الحساب درسررسید، ارائه اصل اوراق مشارکت از سوی دارنده اوراق الزامی است.
پس ازخاتمه مشارکت میزان سود قطعی قابل پرداخت به دارندگان اوراق مشارکت محاسبه می شود. چنانچه سود قطعی تعیین شده بیش از سودهای علی الحساب پرداختی باشد ما به التفاوتحاصل با رعایت مقررات مربوطه به دارندگان برگه تسویه حساب نهائی مشارکت پرداخت میشود. همچنین اگر طرح به هر دلیلی زیان بدهد جبران هزینه به عهده ناشر است و سهمی ازآن به دارنده اوراق تعلق نمی گیرد.
پس از سررسید اوراق مشارکت، مشارکتخاتمه یافته و اصل وجه اوراق در ازای دریافت اصل اوراق به دارندگان پرداخت می گردد،بدیهی است پس از انقضای مشارکت سودی به اوراق تعلق نمی گیرد
درصورت تمایلدارندگان اوراق مشارکت برای فروش اوراق خود قبل از انقضای سررسیدآن ، شعب بانک نسبتبه بازخرید اوراق به مبلغ اسمی و با محاسبه سود علی الحساب متعلقه بصورت روز شماراقدام می نمایند
به منظور جلوگیری از مواردی نظیر سرقت، مفقودی و ... درصورتی که خریدار مایل باشد می تواند اوراق خود را بصورت امانی نزد بانک نگهدارینموده و در سررسیدهای مقرر سود علی الحساب آن به حساب وی نزد شعبه واریزشود.استفاده از این خدمت مستلزم پرداخت کارمزد برای متقاضی مطابق دستورالعمل تعرفهخدمات بانکی می باشد که کارمزد مربوطه در سیستم مکانیزه بانک محاسبه و از سودکوپنها کسر می گردد.
هر گونه ادعای مفقودی، معدومی و امثالهم نسبت به اوراقاز طرف دارندگان اوراق مشارکت مسموع نیست و منوط به رسیدگی قضایی و رای نهائی وقطعی از مراجع ذیصلاح قضایی می باشد. بنابراین شخصی که اوراق وی مفقود شده ابتدا میبایست از مراجع ذیصلاح قضایی دستور منع پرداخت وجه (بابت اصل و کوپن) تا سررسیدنهایی اوراق را به بانک ارائه دهد

 

اوراق مشاركت رهنی چیست؟

 

اوراق بهادار با پشتوانه رهن 

 اوراق بهادار با پشتوانه دارایی (ABS)

 نوعی اوراق بهادار است که به پشتوانه دارایی های مالی منتشر میشود.

 اوراق بهادار با پشتوانه رهن (MBS)

 نوع خاصی از ABS است که با پشتوانه مطالبات بانکها و موسسات مالی و اعتباری منتشر میشود.

 MBS محل تلاقی بازار پول و سرمایه است.

 این ابزار در مسیر رشد بازارهای رهن ثانویه آمریکا خلق گردید. این اوراق ابتدا توسط GNMA (Government National Mortgage Association) منتشر شد. GNMA پرداختهای منظم از اصل و بهره را برای خریدار تضمین می نمود و ریسک اعتباری را حذف میکرد.

 از اواخر دهه 1970 اوراق با پشتوانه رهن با ضمانت شرکت خصوصی FNMA (Federal National Mortgage Association) منتشر شد.

سیستم تامین مالی مسكن در ایران مبتنی بر بانك می باشد. وجود محدویت هایی از قبیل سقف تسهیلات، نرخ ثابت، مدت بازپرداخت محدود و عدم تناسب تسهیلات با وثیقه سبب ایجاد نارساییهای در زمینه تامین مالی مسکن شده است.

 اوراق مشارکت رهنی سبب میشود توان بانکها جهت اعطای تسهیلات جدید افزایش یابد. از طرف دیگر الزام بانک مرکزی به اعطای تسهیلات ساخت مسکن به انبوه سازان در قالب عقود مشارکتی سبب افزایش اقبال بانکها به اعطای تسهیلات ساخت مسکن شده و به تبع آن به تعادل بازار مسکن کمک خواهد نمود. 

1.     ا

اوراق مشارکت رهنی: اوراق مشارکتی است كه به منظور مشارکت در خرید تسهیلات رهنی توسط ناشر منتشر می شود.

2.       تسهیلات رهنی: تسهیلات بانکی مبتنی بر دارایی عینی با سررسید بیش از یک سال که به منظور خرید زمین و ساختمان اعطا شده است.

3.  بانی: بانک، لیزینگ و مؤسسة مالی و اعتباری غیربانکی تحت نظارت بانک مرکزی است كه مطالبات ناشی از تسهیلات رهنی خود را به ناشر می‌فروشد. 

نکا      مهم:

1. و جوه ناشی از فروش اوراق به حساب مشترک ناشر و امین واریز خواهد شد.

2.   ناشر موظف است اسناد و وثائق مطالباتی که اوراق مبتنی بر آن منتشر شده است را به امانت نزد عامل قرار دهد.

3.    وجود ضامن به اختیار ناشر است.

4.     دارایی عینی باید بیمه شده باشد. 

 ح   حداقل ارکان مورد نیاز جهت انتشار اوراق مشارکت رهنی

1.     بانی (وظایف عامل و ضامن را هم بر عهده می گیرد).